رِیجھاں بھریا  دِل  یا  شکست  رنگ
(سُرجیت دیاں دو نظماں بارے وچار)
سعیداحمد فارانی  (saeedfarani@hotmail.com )  
کئجھ چِر پہلاں میں لہور گیا۔ہَس مُکھ پنجابی مِتر آصف رضا نے پنجابی وِچ چھپیاں تِن کتاباں پھڑائیاں  تے حوصلہ ودھاؤن لئی آکھیا۔میں حامی بھر کے راولپنڈی وَل ٹُر آیا۔
گھر  وِچ  جو میرا کمرہ ہے اوتھے اِک وڈی ساری میز ہی۔جِہدے تے کتاباںدا وڈا سارا  ڈھیر ہی۔ اپنی لاپرواہی دی عادتوں مجبور  ایہہ کتاباں اوسے میز دے  اک کونے وِچ  رکھ دِتیاں۔ گل آئی گئی ہو گئی۔
اَج صبح سرگی ویلے میں میز اُتے  پئیاں کتاباں نوں ترتیب نال رکھن  دے  خیال وِچ میز لاگے بیٹھا تاں آصف رضا دیاں دان کِیتیاں تِن کتاباں  چوں  سرُجیت دیاں نظماں نال سجی اک کتاب  شکست رنگ  ہتھے چڑھ گئی۔اُتلی نگاہ پاؤنْ دے خیال وِچ صفحیاں دی پھولا پھالی کرن لگ پیا۔ وِچوں وِچوںکجھ نظماں نوں ایس طرح  پڑھن لگ پیا۔ جیویں بندہ اَمباں نال بھرے رُکھ تھلے کھڑا ہو کے ویہندا ہے کہ کہڑا اَمب پکا ہے تے کہڑا کچا  اے یا فیر بُوفے دِی میز تے سجے ون سوَنّے کھانْیاں چوں کُجھ آئیٹم نوںپلیٹ وِچ رکھ کے چکھیا جاوی۔وائن ٹیسٹر  وِی وکھو وکھ قِسم دی  شراب دے گُھٹ بھردا ہے منہ وِچ پا کے گھماکے ویکھدا ہے کہ کیہڑی شراب کِس قِسم دا ٹیسٹ رکھدی ہی۔  
|                      کتاب آپ ای بول پئی کہ ایہدے نال ایس طرح دی چھیڑ خانی نہ کیتی جاوے سگوں ایہنوں بڑی اِی توجہ نال شروع توں لے کے اخیر تیک پڑھیا جاوی۔وطنوں دُور اپنی دھرت تے دھرت نال جُڑیاں سانجھاں توں جُدائی نوں محسوس کردیاں  ایس کتاب دی لِکھارنْ سُرجیت  ڈاروں وِچھڑی کونج وانگ جاپدی ہے جو اپنے سجنْاں نوں ڈھونڈدی  وکھائی دیندی ہے تے ایسے کر کے سُرجیت دی شاعری نوں نسرین انجم بھٹی نے اپنے مُکھ لیکھ وِچ  اپنے چوفیر وِچوں نِکلی نِکھڑی کونج دی کُرلاٹ وی آکھیا ہی۔ سچی گل تاں ایہہ ہے کہ سرجیت نے اپنے اندر دے لُکے کرب نوں جِہناں  لفظاں دے نال اُلیکیا ہے اوہ کرب تے لفظ بہت  ہی احترام جوگ ہن۔ 
 بِن پِیڑاں تاثیراں ناہیں لِکھن والے عظیم پنجابی صوفی شاعر میاں محمد بخش ؒ نے ایس کرب نوں ایہناں لفظاں وِچ بیان کیتا ہے :
سُخن بھلا جو  دَردوں  بھریا  بِن درداں  کجھ  ناہیں
نَڑاں کماداں  فرق  رہو  دا  کیا  کانے  کیا  کاہِیں
دردمنداں  دے  سُخن  محمدؒ   دینْ  گواہی  حالوں
جس  پَلّے پُھل بدھے  ہوون  آوے باس  رُمالوں
                        سُرجیت دی کتاب شکست رنگ دی پہلی نظم "   داج دا صندوق پڑھ کے اِنج لگا جِیویںلمی دوڑ دے مقابلیاں وِچ شریک کوئی رَنرپَیندیاں لیندیاں ای اَجہی  دُڑک  ماردا ہے  کہ اپنی جِت دی پَکّ ہونْ پاروں  نال دے دوڑنْ  والیاں نوں پِچھے چھڈ کے سب توں اَگے نکل جاندا ہی۔  سُرجیت اپنی حیاتی دے داج دے صندوق وِچ سجریاں رِیجھاں نوں تہہ بے تہہ کر کے رکھدی ہے  اوہ اپنے وَلّوں  اِیہناں رِیجھاں دی سانبھ کردی ہے  پر حیاتی دی بامشقت قید وِچ اپنی حیاتی نوں  پِیٹھنْ لئی مُٹھ مُٹھ کرکے دانیاں دی شکل وِچ چَکّی دے مور وِچ کیردی ہے تے مُڑ آپ ای اپنے ہتھیں  چَکّی دے ہتھے نوں گھماون لگ پیندی ہے  جِس ویلے اوہنوں ماڑکی جہی سُرت آؤندی ہے تاں اوہ بڑے چاء نال رکھیاں رِیجھاں نوں ویکھن لئی داج دے صندوق نوں کھولدی ہے پر  اوتھے تاں کُجھ ہور دا ہور ہی بن جاندا ہی۔
مُڑ َاچن چیت ہی اوہنوں پتا لگدا ہے کہ داج دے صندوق وِچ سانبھیاں شیواں چوں کوئی وی شے اوہدے اجوکے سُبھا نال میچ نہیں کردی۔بال جِس چھپڑ وِچ نِکے ہوندیاں کُد کُد کے چھالاں ماردے نیں اک ویلا اجیہا وِی آؤندا ہے اوسے چھپڑ لاگیوں اوہ منہ تے رُمال رکھ کے لنگھ جاندے ہن۔ 
                        نظم دا  اخیر وِی حیاتی دے اخیر وانگ جاپدا ہے جیویں کوئی کھاون والی شے پئی پئی بھس جاندی ہے ۔ اِنج ای سُرجیت دِیاں سجریاں رِیجھاں  وی کُملا جاندیاں ہن تے  فیر اوہ حیاتی دے جِس موڑ تے آکھلوندی ہے اوتھے اوہ  رِڑھ رِڑھ کے گول ہوون والے گیٹے وانگ اینی کُو میچور ہو جاندی ہے کہ احتیاط نال کم لیندیاں اپنے دِل نوں گہنْیاں والی ڈبی وِچ دھر کے اوس داج دے صندوق نوں ہمیش لئی بند کر دیندی ہی۔ سُرجیت دا ایتھے ایہہ روپ خاہشاں نوں تیاگنْ والے مہان رشی وانگ جاپدا ہی۔ 
داج دے ایسے بند صندوق نوں اپنے سِر اُتے چُک کے سُرجیت اِک لت چُکی شٹاپو  کھیڈن والی بالڑی وانگ اِک خانے چوں نِکل کے اگلے خانے وِچ اُتر جاندی ہی۔ اگلا خانہ کال کوٹھڑی یا گور دی شکل ہے جِتھے کوئی باری نہیں کُھلدی۔سُرجیت دِی ایہہ اَگلی نظم شکست رنگ ہے اِنج لگدا ہے کہ ایہہ نظم وِی اوسے فضا وِچ لِکھی گئی ہے جس وِچ داج دا صندوق لِکھی گئی سی۔ پہلی نظم داج دے صندوق وِچ رِیجھاں بھری محبت دِی تھاں لڑائیاں جمع ہو جاندیاں ہن تے ایتھے سُپنیاں بھریا ویڑھا بھُجّن لگ پیندا ہے ۔  ویڑھے توں مراد سُرجیت دا  اوہ دِل ہے جِہدے وِچ دوہاں کِلیاں نال بھجّی اِک لاں  اُتے کدے کدائیں اُڈدا اُڈدا  کوئی کاں آ بیٹھدا ہے ۔ ایہہ کاں اوہدے خیالاںدا  ہی اِک اَجیہا روپ ہے جو جھٹ گھڑی اپنی کاںکاں دی آواز نال سُرجیت دے دھیان اوہدی چلدی گڈی وانگ دِی زندگی نوں کِسے ٹیشن اُتے آ کھڑا کر دیندا ہے  اِنج سُرجیت نوں اوہدیاں اوہ ریجھاں چیتے آ جاندیاں ہن۔ جو اوہنے داج دے صندوق وِچ سانبھ سانبھ کے رکھیاں سن۔ پر کاں دے ٹُر جاونْ مگروں کوئی پروہنا اوہدے ویہڑے نہیں آ ؤندا  یا اوہدی کوئی رِیجھ نہیں پرچدی تاں اوہدا جُثہ تاپ نال بَھخن لگ پَیندا ہے ایسے سڑن بُجھنْ وِچ اوہ حیاتی دے ڈنگ ٹپاؤندی ہی۔ 
دُوجی نظم شکست رنگ نوں پڑھدیاں پڑھدیاں اِک تھاں تے اپڑ کے میں اِک دَم تربھک جیہا گیا  جس ویلے میں ایس نظم وِچ سُرجیت نوں خاکی یونیفارم پائے مرد تے جنانی دے جینڈر دے فرق توں اَڈ،  دھرماں دِی تفریق نوں وِی اِک پاسے رکھدیاں، اوہنے تِن شہیداں دا ذِکر  کیتا  جہناں شہیداں نے  اپنیاں روحاں نوں ہر حال وِچ پوتررکھنْ لئی اپنے ہی لہو نال وضو کیتا تے  حق سچ دِی نماز نیتی۔ تِن سچے عاشقاں یعنی  سقراط،  عیسیؑ تے  منصور  دی  انمُلی قربانی دی راہ اُتے چلن دی خاہش  سُرجیت  دا  اوہ سُفنا سی جو پورا نہ ہویا۔ مینوں تاں اوہدے خیالاں دِی اُڈاری تے ایس کر کے  وِی حیرانی ہوئی  کہ کیویں سُرجیت نے اپنی نسائی دَرد  نوں اک دَم چُک کے آفاقی سطح اُتے کھلار دِتا۔
ایہہ نظم  سُرجیت تے ساڈے جہے کمپرومائزنگ لائف گذارنْ والے سب عقلمنداں   لئی اصل وِچ  اوس شکست رنگ دا  اعتراف ہے جو  سواد لے لے کے ایہہ تاں پڑھدے سی کہ   ؎جو  تو  پریم کھیلن کا چاؤ  :  سِر دَھر تلی موری گلی  آؤ
  اس  مارگ پیر دھریجئےی، سر  دیجئیے کانْ  نہ  کیجئےی،
پر  اسیں تاں اپنے سِراں نوں تَلی  اُتے دھرن دی بجائے کلف لگے لِیڑیاں وانگ اکڑائی رکھیا۔۔ حقی گل تاں  ایہہ ہے کہ  نظم شکست رنگ  دے سائن بورڈ بنا کے ایہنوں ساڈے متھیاں تے یا مڑھیاں اُتے سجایا جاوی۔ اسیں سقراط، عیسیؑ یا منصور وانگ حیاتی نوں اوہ رنگ دیون  دے اہل  ہی  نہیں  سی  جو اوہناں تے بہت سارے شہیداں نے قربانی کر کے دِتا سی۔ ایتھے مینوں اِنج لگا جِیویں سُرجیت سمیت اسیں سارے دے سارے اوس لاچار سٹوڈنٹ وانگ ہاں جو سکول دی گراؤنڈ وِچ اپنی پہنچ  توں کافی دُور  رسّی نال لمکے  سیباں  نوں چَک مارن لئی اُچھل اُچھل کے جتن کردا ہے پر اوہ سیب اوہدی پہنچ توں بہت دُور ہن ت۔ اوس سٹوڈنٹ دے ہتھ وِی رَسی نال پِچھے بَجھے ہن۔ جد کہ ایہناں شہیداں دے ہتھ  آزاد  تاں  آزاد  سن   ایس کُوڑی دنیا دے طوق نوں جُھٹلاون لئی تے  خوشی خوشی نال  اپنے گل  وچ پھاہ  دے  رسّے  وٹّ کے پاونْ لئی۔ تے  اخیر  اپنے  سِراں  نوں  اپنیاں ہی  تَلیاں اُتے دھر کے حق سچ  دے راہ اُتے ٹر  جاون  لئی۔      
 

___________________________________________________