Columns

 (Scroll down to read in Gurmukhi)

 

 

 

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਥੱਲੇ ਰੋਲ਼ ਕਰੋ   

ਸੁਫਨੇਗਰ سْفنے گر   

ਇਮਰਾਨ ਨੋਮੀ

 

 

ساریاں نے تقریباً سُلیمان شاہباز بارے میرا لِکھیا کالم صلاہیا ہے ؛ حیران رہِ گئی ہاں میں !اِس نوں بھرواں ہُنگارا مِلن دی جِتّھے مینوں خوشی ہوئی ہے ، اُتھے مینوں ہور ذُمّے واری نال لِکھن دا وی اِحَساس ہویا ۔   

سچ لِکھن دی دلیری تے ایہہ وی کہ ایہہ سارا کُجھ صِرف نعرے بازی نہ لگّے جاں بنے ، بلکہ ہَولے ہَولے ساڈے جین دا ایہہ ڈھنگ ہو جائے ۔ اسیں ضروُر کُجھ نہ کُجھ کر سکیئے اپنے آپ لئی بھاویں تھوڑا جیہا ہی صحیح ۔ سانوں سُفنے دیکھن دا حَق تے ہے ، تے اپنے سُفنیاں نوں پُورا کرن لئی ہر حیلہ کرنا ساڈا مُقدّر ہونا چاہیدا ہے ۔ مینوں صِرف اِک قُربانی دا پتہ ہے تے میں اُوسے ہی قُربانی وِچ ایمان رکھدی ہاں ؛ اوہ ہے اپنے سُفنے لئی ، اپنی خوشی لئی آپا وار دینا تے پھیر ہمیشہ چڑھدیاں کلاں وِچ رہنا ۔
لِکھن بیٹھدی ہاں ، تے پھِر میں اپنے پہلے چھپے ہوئی کالم ” سُلیمان ” ولّ دُوبارا دیکھدی ہاں ۔ میرا حَوصلہ ڈیہہ ڈھیری ہو جاندا ہے ؛ سوچدی ہاں جے میں اِس طرحاں پھیر نہ لِکھ سکی تاں ؟ میں اپنی قلم سمیت تھلّے ڈِگّ جِہی پَیندی ہاں ۔ کی لِکھاں تے کِتھوں شُرُوع کراں ؟ میتھوں تِنّ گھنٹے مُوہرے دا پل میری سہیلی لاڈی دی آواز وِچ میرا ہتھ پھڑدا اے تے آکھدی ہے : ” گُلو ، توں لِکھ سکدی ہیں ، پھیر نَوں گھنٹیاں دے وقفے تے کھلوتا پل آصِف جی دی آواز لَے کے ہَولے جِہے میرے موڈھے نوں چھونہدا ہے تے آکھدا ہے ‘ نہیں ،توں لِکھ لوینگی ‘، میں آپ مُہارے باراں گھنٹیا دی وِتھّ تے عمران نومی نوں جی آیاں دی مُسکان نال ہیلو آکھدی ہاں ۔
میرے کول رات ہے تے عمران کول سویر ، اوہ اپنے گھر دے کوٹھے تے تازی ہوا دا سواد لے رِہیا ہے ۔ پِچھوں پنچھیاں دِیاں خاص کرکے کاواں دِیاں آوازاں سُن رہی ہاں، تے اپنے آپ نوں خوش قسمت سمجھدی ہاں کی میں لاہور دے آزاد پنچھیاں دِیاں آوازاں سُن رہی ہاں ۔ وِچ وِچ کُجھ ہور وی تھلیوں گھر دِیاں آوازاں آ رہیاں نے ، اوہ تھوڑے لفظاں وِچ مینوں اپنے بارے دسدا ہے ، میں کوئی نوٹ نہیں لیندی ، صِرف اُس نوں سُندی ہاں ۔ اُس دِیاں آواز دِیاں ترنگاں توں مینوں لگدا ہے جِویں کہ عمران دے سرِیر نوں کوئی اچویں لگّی ہووے ، اِس گلّ دی اچویں کہ کاش اوہ اپنے نِظام وِچ پنجابی لئی کُجھ کر سکے ۔ اُس نوں پُچھدی ہاں کہ جے اُس کول سکائی پی ہے تاں میں پھیر اُس نال گلّ کرانگی ۔ فون بند کردی ہاں ۔
کاواں دِیاں کاں کاں دِیاں آواز میرے کنّاں وِچ گونجدی ہے – اچانک میں اپنے بچپن وِچ واپس پُجّ جاندی ہاں ۔ جگراؤں گھر دا وہڑا ، سویر شام دا چڑِیاں دا چیک چِہاڑا ، میرے ڈیڈی دی جپُجی پاٹھ دی آواز تے بے شُمار یاداں تے اِس توں پہلاں کہ میں رو پواں میں شاور تھلّے سِر کر کے کَھڑی ہو جاندی ہاں ۔ سوچدی ہاں کہ فون وِچوں کاواں دی آواز نے مینوں اِنّا بے چین کر دِتّا ہے – 47 وِچ جِنّاں لوکاں نے اپنے گھر بار، یاراں دوستاں ، اپنے کھیتاں تے پیلیاں نوں چھڈّ کے ہِجرت کِیتی ہوویگی ، کِس طرحاں دے اوہناں دے ہوکے تے کِویں دے اوہناں دے وین ہونگے جِویں جِویں گرم پانی دی پھُوہار میرے سِر تے پَیندی ہے، اُویں اُویں ، سارے جذبات، سارے لفظ قطاراں بن میرے ساہمنے کالم بن کھڑے ہو جاندے نے ۔
‘ اکّھاں کھول کے تکّو لوکو
سُوہا جوڑا پا کے نِکلی
ارمان دی لاش
ایہو جُرم نِمانی دا بسّ
سی اوہ عورت ذات ”
لگّیا – کوئی واہگیِؤں پار – عورت دا درد محسوُس کرن والا سی ۔ مینوں ایہہ دسّن وِچ کوئی حرج نہیں کہ جد کوئی مُسلمان آدمی عورت دی گلّ کردا ہے تے میں بڑے دھیان تے غور نال سُندی ہاں ۔ شرم دی گلّ ہے میرے لئی، اکثر اسیں چھوٹِیاں چھوٹِیاں ڈبّیاں وِچ قَید ہو جاندے ہاں تے ایہہ میری ڈبّی شاید زیادہ چھوٹی تے تنگ سی ، جِویں کہ ساڈے اِس پاسے دے مرد دودھ دھوتے ہون ۔
عمران دی ایہہ لِکھی چھوٹی جِہی نظم عمران دی جان پچھان کرواؤندی ہے ۔ فیس بْک تے جد اُس دی دوستی دی ریکیوسٹ آئی سی تاں اُس دی تصوِیر وِچ اُس نے اِک پٹکہ بنّیا ہویا سی ۔ دِل وِچ آیا کہ کوئی فنڈامینٹلِسٹ( کٹڑ وادی) نہ ہووے – پھِر میں اپنے آپ نوں لعنت پاؤندی ہاں تے اُس دی دوستی دی ریکیوسٹ قبُول کردی ہاں ۔ جِتھے میں عمران بارے کُجھ لِکھ رہی ہاں ، اُتھے میں اپنے آپ نوں وی پڑھن دی کوشش کردی ہاں ۔ ہر روز میں اِک نوِیں گُلّو نوں مِلدی ہاں ۔ میرے تعلق وِچ آؤن والے سارے دوست مینوں صاف جھرنیاں وانگ لگّدے نے جس وِچ نہا کے روز میں اپنا آپ کُجھ پاک صاف کر لیندی ہاں ۔ تے عمران اوہناں وِچوں اِک ہے ۔
پُچھّدی ہاں ، ” عمران تیرے ناں دا کی مطلب ہے ؟” اوہ شاید دسدا ہے ، ” ایہہ فارسی لفظ ہے ( آصِف جی نے دسّیا ایہہ اِک عربِی لفظ ہے ) تے اِس دا مطلب ہے سوشیولوجی ، سوشل ہونا ، تے عمران ناں دے راہیں خطرا اُتردا ہے ، تے نومی اُس نوں اپنے دادے ولوں دِتّا ہویا لاڈ پیار دا نام ہے — دادا جس دا پِنڈ جالندھر وِچ سی تے جس نوں سنّ 47 وِچ اپنا گھر بار سبھ کُجھ چھڈّ کے جانا پیا سی – جدوں جدوں اِتہاس دے اِس پنّے تے جائیدا ہے – سوچ کے حیرانی ہُندی ہے کی کِویں اِینّی وڈّی بے انصافی پنجابیاں نے قبُول کر لئی تے سہہ ِ لئی ۔ سو عمران دے دادا تے دادی دوہیں جلندھر توں سن ، جلندھر ہی اوہناں دے پُرکھیاں دی مِٹّی ہے ۔ عمران نوں ونڈ غلط لگّدی ہے ۔ اوہ آکھدا ہے،
” ونڈ پنجاب دی نہیں قبُول سانوں ،
اِک ویہڑے وِچ کندھ نہیں قبُول سانوں ”
تے ظاہر ہے کی اوہ سیکُولر ہے جد اوہ آکھدا ہے ، ”
دھرم دی بھنگ دا نشہ لتھّ گیا ساڈا ” ۔
اُس لئی سمیں دی پُکار ہے کہ ، ”
پنجابِیو جُڑو ، اِک ہووو تے اپنی ماں بولی نوں اوہ عِزّت دِیو جو اُس دا حَق ہے
‘ حِساب کرنا ہے اگلا پچھلا سارا ویرو
اِک ہو کے بسّ تُرن دی لوڑ ہے سانوں ‘۔
ظاہر ہے ونڈ ویلے دِیاں بہُت سارِیاں کہانیاں اُس نوں اُس دی دادی نے سُنائیاں ہونگیاں ۔ اِک دم عمران مینوں پُچھّدا ہے ، ” کی تُہاڈے پاسے اجے وی جاگو کڈّھدے ہَن ؟” میں دسدی، ” ہاں ۔” تے مینوں اوہ دسدا ہے کی اُس دی دادی اُس ویلے دے سارے رِواجاں بارے دسّیا کردی سی ، سو عمران اکثر ماں نوں آکھدا ہے کی اُس دے ویاہ ویلے اوہ وی جاگو کڈھے گا ۔ اُس دی گلّ سُن میں سوچدی ہاں کہ ربّ اُس دی ہر دُعا ہر سُفنہ پُورا کرے ۔
عمران دے ابّا سرکاری محکمے وِچ ہَن تے امّی گھر سمبھالدی ہے ۔ عمران دا وڈّا بھرا سوفٹویئر اِنّجینئر ہے ، تے اُس دِیاں تِنّ بَھیناں ہَن ، اِک وڈّی تے دو چھوٹِیاں ۔ اوہ مینوں دسدا ہے کی گھر وِچ اوہ سبھ توں وکھّرا ہے ، پر اُس دی ماں اُس دے اِس وکھ ّپُنے دی قَدر کردی تے اوہ اُس نوں آکھدی ہے ،: ” توں اوہ ہی کر جو تینوں چنگا لگّدا ہے” ۔ اوہ ماں دے نیڑے زیادہ ہے ، اوہ آپنیاں بَھیناں نوں بہُت پیار کردا ہے تے اکثر اپنا بہُت کُجھ اوہناں نال اوہ سانجھا کردا ہے ۔ پر اُس دے ابّا نوں اُس دی سمجھ نہیں آؤندی ۔ اوہ سوچدے نے پنجابی تے ایہو جیہیاں گلاّں توں عمران نے کی لَینا ہے ؟
عمران اوہ کرے جس توں اُس نوں چنگی نوکری مِلے تے چنگی ترقّی کرے ۔ اُس دے ابّا نے اُس نوں بی. کام. وِچ پا دِتّا ہے ۔ پر عمران نوں ماں بولی دی فِکر ہے ، اِس نال عِشقَ ہے ، اوہ چھوٹِیاں چھوٹِیاں نَظماں لِکھدا ہے ہر روز ڈائری لِکھدا ہے تے اوہناں وِچ اوہ اپنا دِل، اپنی رُوح پا دِندا ہے ؛ ابّا نوں سمجھ نہیں آؤندی کہ اُس دِیاں ایہہ لِکھتاں تے ایہہ پنجابی بارے اُس دی دیوانگی اُس نوں زندگی دی پوڑی تے کِویں اُپرلی سخر تے پُجائے گی ۔ اَتے اِک دِن عمران غُصّے وِچ آ کے اپنا بہُت کُجھ لِکھیا پاڑ دِیندا ہے ۔
میں اُس دِیاں تصوِیراں ولّ جاندی ہاں ، اُس دے نوٹس گوہ نال دیکھدی ہاں تے میں کئی طریقیاں نال عمران نوں مِلدی ہاں ۔ عمران نوں کِسے نال عِشقَ ہے ، ہاں جی کِسے کُڑی نال ۔ کدی کدی اوہ اُس دے عشق نوںکوئل دی کُوک وِچوں لبھّدا ہے ، کدی پھُلاّں وِچوں ، کدی کِتوں تے تھکّ ہار کے اوہ اُس نوں ہی پُچھدا ہے ، ” دسّ میں تینوں کِتھوں کِتھوں لبھّن جاواں ۔ ”
اُس دے تصّور وِچ پنجابی مُٹیار دی جو تصوِیر ہے اوہ ہیر نال میل کھاندی ہے ۔ پُھلکاریاں وِچ سجیاں ، چرخہ کتدّیاں ، رجّ کے سوہنیاں ۔ پِنڈاں دا کلچر اُس دی پرسنیلٹی (شخصیت ) دا اِک پکّھ ہے ۔ اُس نوں چڑھدے پنجاب تے اِدھرلے لوکاںنوں جانن دا وی بوہت شوق اے ۔ فیس بْک تے ترن تارن دے گُردوارے دی تصوِیر پا کے اوہ اُس بارے پُچھّدا ہے ، ” کی کوئی دس سکدا ہے کی کِتھوں دی تصوِیر ہے ؟ ” تے اُس دے اِس سوال نال لگدا ہے کہ جِویں کوئی کنڈیالی تار تے واڑ نوں ڈھاء کے اپنے دُوجے بھرا نوں مِلن آیا ہووے ۔ ساڈے ساریاں وانگ اوہ وی سُفنے دیکھدا ہے ۔ یورپ دے اِک پارک دی تصوِیر لا کے اوہ لِکھدا ہے ، ” میں چاہُندا ہاں میرا دیش پنجاب اِنج دا ہووے جس وِچ ہر اِک نوں حَق تے سچ مِلے ۔
عمران کوئی وی پیشہ اپناوے ، اِک گلّ پکّی ہے اوہ پنجابی پڑھنا چاہُندا ہے ۔ اوہ ایہہ وی چاہُندا ہے کہ اوہ پِنڈاں دے لوکاں کول جا کے اوہناں دا دُکّھ درد سمجھنا چاہُندا ہے ۔ سُلیمان وانگ اُس نوں وی حیرانی ہُندی ہے کہ خود پنجابیاں نوں ایہہ عِلم ہی نہیں کہ اوہناں دے کی کی حَق نے تے کِویں اپنے حقّاں لئی اوہناں نوں لڑنا چاہیدا ہے خاص کرکے پنجابی نوں اِس دا جائز درجہ دین لئی ۔
جد میں عمران بارے سوچدی ہاں تاں دیکھدی ہاں کہ اوہ ونڈ نوں نہیں منّدا ہے ، نہ ہی کِسے دھرم دِیاں ونڈیاں نوں منّدا ہے ، اوہ منّدا ہے کہ اسیں پہلوں سارے اِنسان ہاں تے پنجابی ہاں ۔ جے اِک پاسے اسیں امن دا پیغام پھیلاؤنا ہے دُوجے پاسے ضروُری ہے اسیں اپنے آپ نوں پنجابی جان کے سِر اُچّا کر کے فخر تے مان نال تُر سکیئے ۔ میں ایہہ وی عمران بارے سوچدی ہاں کی جِویں اوہ اپنے عِشقَ دے نال نال ہی اِک یُگ (زمانے) جِیڈّا سفر کر رِہیا ہے ۔ اِک کُڑی دے عِشقَ نے اُس نوں شاید وڈّا کر دِتّا ہے ، اِس وِچ ماں دا وی ہتھ ہے ؛ تے ہُن اُس دے پیار نے اُس نوں اِک وڈیری گلوکڑی دے دِتّی ہے ، جس وِچ اُس نے اپنے سماج نوں ، ماں بولی نوں ، تے پنجاب دی دھرتی نوں ، تے پھِر انسانیت نوں بنّھ لیا ہے ۔ اُس دا عِشقَ اُس لئی نعمت بن اُس دے دِل دے دروازیاں نوں ہر اِک لئی پُوری طرحاں کھول رِہیا ہے ۔
اُس نوں فِکر ہے کہ کِویں لوکاں دے دِلاں وِچوں مُحبت ختم ہو رہی ہے ، تے کِویں نفرت ودّھ رہی ہے ؛ تے کِویں اسیں ہر روز اپنے چنگے بھلے شہراں نوں قبرستان بنا رہے ہاں ۔ اِنسان سمجھ ہی نہیں رِہا ہے کہ ربّ ہی مُحبت دا دُوجا ناں ہے ۔
میں اُس دِیاں ہور وی پوسٹِ دیکھدی ہاں ، سارِیاں شاہ مُکھی وِچ نے ، کُجھ کو دی مینوں سمجھ آؤندی ہے ، کُجھ کو ساریاں لئی ڈاکٹر لوک راج گورمُکھی وِچ بدلدے نے، کدی میں اوہناں نوں آکھدی ہاں کدی اوہ پہلوں ہی کر دِیندے نے ( اوہناں دا بہُت بہُت دھنّواد )، اِک دواحد رندھاوا رومن وِچ پاندے نے ، کُجھ کو نوں آصِف جی سانجھا پنجاب تے دوہاں لِپیاں وِچ پاؤندے نے ۔ عمران دی ہر اِک پوسٹِنگ اِک دو گلاّں دا ہی سُنیہا دِیندیاں نے ، پنجاب نال پیار، ، پنجابی بولی نال پیار ، تے پھیر کوئی کوئی تصوِیر گلّ کردی ہے ، پاک ،مِٹھّی ، بھری بھرپُور مُحبت دا خواب ” جِند نِمانڑیئے تیرے لئی اے ، پیار دے گیت تیرے لئی نے ، سدھّراں میریاں ایہو آکھن ، ایہہ مِٹّی دا بُتّ تیرے لئی ہے ” پڑھ کے دِل دھکّ کر کے رہِ جاندا ہے ۔ پیار ، پنجاب ، تے پنجابی بولی دے نال نال اوہ اپنے لوکاں دے چہریاں توں اوہناں دی بُھکّھ ، غریبی تے بے بسی دی عِبارَت وی پڑھدا ہے تے اوہناں دے درد نوں پچھاندا ہے ۔
عمران کبیر دی گلّ کردا ہے ، فرید دی ، بُلّہے شاہ دی ، شاہ حسِین ، وارث شاہ ، نانک ، میاں مُحمد بخش، تے ہاسِم شاہ …کوئی وی ناں لَے لؤ ، اُس نوں ڈر ہے کہ جے اسیں پنجابی زُبان نوں ناں سامبھیا تاں اسیں ایہناں ساریاں پیراں فِقیراں نوں گوا لوانگے ، تے میں سوچدی ہاں کہ اوہ ٹھیک ہی آکھدا ہے ، ذرا سوچ کے کے دیکھو ، ایہناں توں بِنا اسیں کِنّے کنگال ہاں ۔
عمران اِس وِرثے نوں سانبھ کے رکّھنا چاہُندا ہے ، جے ایہہ ورثہ جیوندا ہے تاں اسیں وی جیوندے ہاں ۔
ربّ کرے شالا ایہہ سُپنا اُس دا ضروُر پُورا ہووے ، پنجابیاں نوں اُس تے مان رہے ، سبھ توں وڈّی گلّ تاں ایہہ ہے کہ اُس نوں خود نوں اپنے آپ تے مان رہے ۔ عمران ، میں اج اِس پار کھلو کے واڑ دے اُتوں دی بانہہ پھیلا کے تیرے نال تیری ہی نظم پڑھدی ہاں :
میرا سجّن پنجابی
میرا دِل پنجابی
میرا ساہ پنجابی
میری ماں پنجابی
میری رُوح پنجابی
میرا بول پنجابی
میرا ایہہ سبھ کُجھ پنجابی کیوں ہے ؟
کیوں کہ میں پنجابی ہاں
تے مینوں پتہ ہے عمران توں جِتھے وی کھڑا ہووینگا ، تینوں کوئی وی پنجابی کِتے وی پچھان لویگا ۔ آمین !!!
   

 

ਇਮਰਾਨ ਨੋਮੀ
   

ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਿਆਲ   

ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸੁਲੇਮਾਨ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਲਿਖਿਆ ਕਾਲਮ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ ; ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ ਮੈਂ ! ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਜਿੱਥੇ ਮੇਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ , ਉਥੇ ਮੇਨੂੰ ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੀ ਇਹਸਾਸ ਹੋਇਆ । ਸੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ  ਨਾ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਬਣੇ , ਬਲਕਿ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਸਾਡੇ ਜੀਣ ਦਾ ਇਹ ਢੰਗ ਹੋ ਜਾਏ । ਅਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੀਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸਹੀ । ਸਾਨੂੰ ਸੁਫਨੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਹੱਕ ਤੇ ਹੈ , ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਫਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਹੀਲਾ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਮੁਕੱਦਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਮੇਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸੇ ਹੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰਖਦੀ ਹਾਂ ; ਉਹ ਹੈ ਆਪਣੇ ਸੁਫਨੇ ਲਈ , ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਾ ਵਾਰ ਦੇਣਾ ਤੇ ਫੇਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ।
ਲਿਖਣ ਬੈਠਦੀ ਹਾਂ , ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਛਪੇ ਹੋਈ ਕਾਲਮ ” ਸੁਲੇਮਾਨ ” ਵੱਲ ਦੁਵਾਰਾ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ । ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਢਾਅਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਰ ਨਾ ਲਿਖ ਸਕੀ ਤਾਂ ? ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਸਮੇਤ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਿਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹਾਂ । ਕੀ ਲਿਖਾਂ ਤੇ ਕਿਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ ? ਮੇਥੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਮੂਹਰੇ ਦਾ ਪਲ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਲਾਡੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਦਾ   ਹੈ ਤੇ ਆਖਦੀ ਹੈ , ” ਗੁਲੂ , ਤੂੰ ਲਿਖ ਸਕਦੀ ਹੈਂ , ਫੇਰ ਨੌ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਵਕਫੇ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਪਲ ਆਸਿਫ਼ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਹੌਲੇ ਜਿਹੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ‘ ਨਹੀਂ ,ਤੂੰ ਲਿਖ ਲਵੇਂਗੀ ‘,  ਮੈਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਇਮਰਾਨ ਨੋਮੀ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਹੇਲੋ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ।
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਾਤ ਹੈ ਤੇ ਇਮਰਾਨ ਕੋਲ ਸਵੇਰ , ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਿਛੋਂ ਪੰਛੀਆਂ  ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ  ਸੁਣ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸਕਿਸਮਤ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਲਾਹੋਰ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹਾਂ । ਵਿਚ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਥਲਿਓਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਨੇ , ਉਹ ਬਰੀਫ਼ ਵਿਚ ਮੇਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਦਸਦਾ ਹੈ , ਮੈਂ ਕੋਈ ਨੋਟ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ , ਸਿਰਫ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮੇਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਇਮਰਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਚਵੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ , ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅਚਵੀ ਕੀ ਕਾਸ਼ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੇ । ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਛਦੀ ਹਾਂ  ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਕੋਲ ਸਕਾਇਪੀ skype ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਫੇਰ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੀ । ਫੋਨ ਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ।
ਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਂ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ  ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ – ਅਚਾਨਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਾਪਿਸ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ । ਜਗਰਾਓਂ ਘਰ ਦਾ ਵਿਹੜਾ , ਸਵੇਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ , ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਦੀ ਜਪੁਜੀ ਪਾਠ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਰੋ ਪਵਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਵਰ ਥੱਲੇ ਸਿਰ ਕਰ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ । ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਫੋਨ ਵਿਚੋਂ ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਮੇਨੂੰ ਇੰਨਾ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ – 47 ਵਿਚ ਜਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬਾਰ, ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ , ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਪੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿਜਰਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ , ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੌਕੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਹੋਣਗੇ ! ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਗਰਮ  ਪਾਣੀ ਦੀ ਫੁਹਾਰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਉਵੇਂ , ਸਾਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤ, ਸਾਰੇ ਲਫਜ਼  ਕਤਾਰਾਂ ਬਣ  ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਲਮ  ਬਣ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ।
‘ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ ਕੇ ਤੱਕੋ ਲੋਕੋ
ਸੂਹਾ ਜੋੜਾ ਪਾ ਕੇ ਨਿਕਲੀ
ਅਰਮਾਨ ਦੀ ਲਾਸ਼
ਇਹੋ ਜ਼ੁਰਮ ਨਿਮਾਣੀ ਦਾ ਬੱਸ
ਸੀ ਉਹ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ”
ਲੱਗਿਆ – ਕੋਈ ਵਾਘਿਓਂ ਪਾਰ – ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਮੇਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਦ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਮੀ ਔਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ । ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਡੱਬੀ ਸ਼ਾਇਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੀ ਤੇ ਤੰਗ ਸੀ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਮਰਦ ਦੁੱਧ ਧੋਤੇ ਹੋਣ ।
ਇਮਰਾਨ ਦੀ ਇਹ ਲਿਖੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨਜ਼ਮ ਇਮਰਾਨ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਰੀਕਿਉਸਟ ਆਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਟਕਾ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਕੋਈ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲਿਸਟ ਨਾ ਹੋਵੇ – ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਅਣਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਰੀਕਿਉਸਟ ਕਬੂਲ ਕਰਦੀ ਹਾਂ । ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਇਮਰਾਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ , ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ । ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗੁੱਲੂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹਾਂ । ਮੇਰੇ ਤਅੱਲੁਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਮੇਨੂੰ ਸਾਫ਼  ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਨੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਕੁਝ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ । ਤੇ ਇਮਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ।
ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ , ” ਇਮਰਾਨ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ ?” ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ  ਦਸਦਾ ਹੈ , ” ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਫਜ਼ ਹੈ  ( ਆਸਿਫ਼ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਇਹ ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਹੈ ) ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸੋਸ਼ਿਉਲੋਜੀ , ਸੋਸ਼ਲ ਹੋਣਾ , ਤੇ ਇਮਰਾਨ ਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ , ਤੇ ਨੋਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ — ਦਾਦਾ ਜਿਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਨ 47 ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ – ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ  ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਪੰਨੇ ਤੇ ਜਾਈਦਾ ਹੈ – ਸੋਚ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੀ ਕਿਵੇਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਸਹਿ ਲਈ । ਸੋ ਇਮਰਾਨ ਦੇ ਦਾਦਾ ਤੇ ਦਾਦੀ ਦੋਹੇਂ ਜੰਲਧਰ ਤੋਂ ਸਨ , ਜੰਲਧਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਹੈ । ਇਮਰਾਨ ਨੂੰ ਵੰਡ ਗਲਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, ” ਵੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਹੀਂ ਕਬੂਲ ਸਾਨੂੰ , ਇਕ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਕੰਧ ਨਹੀਂ ਕਬੂਲ ਸਾਨੂੰ ” ਤੇ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕੀ ਉਹ ਸੈਕੁਲਰ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ , ” ਧਰਮ ਦੀ ਭੰਗ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਲੱਥ ਗਿਆ ਸਾਡਾ ” । ਉਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ ਕੀ , ” ਪੰਜਾਬੀਓ ਜੁੜੋ , ਇੱਕ ਹੋਵੋ  ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਹ ਇਜ਼ੱਤ ਦਿਓ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ‘ ਹਿਸਾਬ  ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਗਲਾ ਪਿਛਲਾ ਸਾਰਾ  ਵੀਰੋ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ  ਬੱਸ ਤੁਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ‘। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸੁਣਾਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ । ਇਕਦਮ ਇਮਰਾਨ ਮੇਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ , ” ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਗੋ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ?” ਮੈਂ ਦਸਦੀ, ” ਹਾਂ ।” ਤੇ ਮੇਨੂੰ ਉਹ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ  , ਸੋ ਇਮਰਾਨ ਅਕਸਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਉਹ ਵੀ ਜਾਗੋ ਕਢੇਗਾ । ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕੀ ਰੱਬ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਦੁਆ ਹਰ ਸੁਫਨਾ ਪੂਰਾ  ਕਰੇ ।
ਇਮਰਾਨ ਦੇ ਅੱਬਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਅੰਮੀ ਘਰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ । ਇਮਰਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਇੰਨਜੀਨਅਰ ਹੈ , ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਹਨ , ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ । ਉਹ ਮੇਨੂੰ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕੀ ਘਰ ਵਿਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ , ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਵੱਖਪੁਣੇ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ , ” ਤੂੰ ਉਹ ਹੀ ਕਰ ਜੋ ਤੇਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।” ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ , ਉਹ  ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਬਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਓਂਦੀ । ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਇਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ ? ਇਮਰਾਨ ਉਹ ਕਰੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰੇ । ਉਸ ਦੇ ਅੱਬਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀ. ਕਾਮ. ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਮਰਾਨ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਫਿਕਰ ਹੈ , ਇਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੈ , ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਲ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ; ਅੱਬਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਓਂਦੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਦੀਵਾਨਗੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਪਰਲੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁਜਾਏਗੀ । ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਮਰਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਪਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ , ਉਸ ਦੇ ਨੋਟਸ ਘੋਖ਼ ਘੋਖ਼ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਮਰਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹਾਂ । ਇਮਰਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੈ , ਹਾਂ ਜੀ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨਾਲ । ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਹ ਉਸ  ਦੇ ਅਕਸ਼ ਨੂੰ  ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਕ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ , ਕਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ , ਕਦੀ ਕਿਤੋਂ ਤੇ ਥੱਕ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁਛਦਾ ਹੈ , ” ਦੱਸ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਕਿਥੋਂ ਕਿਥੋਂ ਲੱਭਣ ਜਾਵਾਂ । ”
ਉਸ ਦੇ ਤੱਸਵਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਉਹ ਹੀਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ । ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਜੀਆਂ , ਚਰਖਾ ਕਤੱਦੀਆਂ , ਰੱਜ ਕੇ ਸੁਹਣੀਆਂ । ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਕਲਚਰ ਉਸ ਦੀ ਪਰਸਨੈਲਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਇਧਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਿਉਰਸਟੀ ਹੈ । ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ , ” ਕੀ ਕੋਈ ਦਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ? ” ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸੁਆਲ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਤੇ ਵਾੜ ਨੂੰ ਢਾਅ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ । ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ  ਵੀ ਸੁਫਨੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ । ਯੂਰਪ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਰਕ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ , ” ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਇੰਜ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੱਕ ਤੇ ਸੱਚ ਮਿਲੇ ।
ਇਮਰਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰੋਫੈਸ਼ਨ ਅਪਣਾਵੇ , ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਸਮਝਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੁਲੇਮਾਨ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਲਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿ ਕੀ ਹੱਕ ਨੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਜਾਇਜ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ।
ਜਦ ਮੈਂ ਇਮਰਾਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ  ਕੀ ਉਹ ਵੰਡ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ , ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕੀ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ , ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ । ਜੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਸੀਂ ਅਮਨ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਣ ਕੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਤੁਰ ਸਕੀਏ । ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਇਮਰਾਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਯੁਗ ਜਿੱਡਾ ਸਫਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ , ਇਸ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੱਥ ਹੈ ; ਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਡੇਰੀ ਗਲਵਕੜੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ , ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ , ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ  ਨੂੰ , ਤੇ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ । ਉਸ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਉਸ ਲਈ ਨੇਅਮਤ ਬਣ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਹੱਬਤ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ , ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਫਰਤ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ; ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਇਨਸਾਨ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਹੈ ।
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪੋਸਟਿੰਗਸ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ , ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿਚ ਨੇ , ਕੁਝ ਕੁ ਦੀ ਮੇਨੂੰ ਸਮਝ ਆਓਂਦੀ ਹੈ , ਕੁਝ ਕੁ ਸਾਰਿਆਂ  ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਲੋਕ ਰਾਜ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਨੇ, ਕਦੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਦੀ ਉਹ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ( ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ), ਇੱਕ ਦੋ ਅਹਦ ਰੰਧਾਵਾ ਰੋਮਨ ਵਿਚ ਪਾਂਦੇ ਨੇ , ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਆਸਿਫ਼ ਜੀ ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ । ਇਮਰਾਨ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਪੋਸਟਿੰਗ ਇੱਕ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ , ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, , ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ , ਤੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ , ਪਾਕ ,ਮਿੱਠੀ , ਭਰੀ ਭਰਪੂਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਖੁਆਬ ” ਜਿੰਦ ਨਿਮਾਨੜੀਏ ਤੇਰੇ ਲਈ ਏ , ਪਿਆਰ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨੇ , ਸੱਧਰਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਇਹੋ ਆਖਣ , ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ ” ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਦਿਲ ਧੱਕ ਕਰ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਿਆਰ , ਪੰਜਾਬ , ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ , ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਬੇਬਸੀ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ।
ਇਮਰਾਨ ਕਬੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਫਰੀਦ ਦੀ , ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ , ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ , ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ , ਨਾਨਕ , ਮੀਆਂ ਮੁੰਹਮਦ ਬਖ਼ਸ਼, ਤੇ ਹਾਸਿਮ ਸ਼ਾਹ …ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਂ ਲੈ ਲਓ , ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸਾਂਭਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਲਵਾਂਗੇ , ਤੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਹੀ ਆਖਦਾ ਹੈ , ਜਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਕੇ ਦੇਖੋ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੰਗਾਲ ਹਾਂ ।
ਇਮਰਾਨ ਇਸ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜੇ ਇਹ ਵਿਰਸਾ ਜਿਓੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਜਿਓੰਦੇ ਹਾਂ ।
ਰੱਬ ਕਰੇ ਸ਼ਾਲਾ ! ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ , ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਮਾਣ ਰਹੇ , ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਮਾਣ ਰਹੇ । ਇਮਰਾਨ , ਮੈਂ ਅੱਜ ਇਸ ਪਾਰ ਖਲੋ ਕੇ ਵਾੜ ਦੇ ਉਤੋਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੈਲਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਨਜ਼ਮ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹਾਂ :
ਮੇਰਾ ਸੱਜਣ ਪੰਜਾਬੀ
ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੰਜਾਬੀ
ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਪੰਜਾਬੀ
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ
ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਪੰਜਾਬੀ
ਮੇਰਾ ਬੋਲ ਪੰਜਾਬੀ
ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਓਂ ਹੈ ?
ਕਿਓਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ
ਤੇ ਮੇਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਇਮਰਾਨ ਤੂੰ ਜਿਥੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਂਗਾ , ਤੇਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਲਵੇਗਾ । ਆਮੀਨ !!!
   

 

  From:  sanjhapunjab.net