Columns

 (Scroll down to read in Gurmukhi)

پنجابی سپُترسلیمان شاہباز

    گلشن دیال

جون دے مہینے وچ اک دن فیس  بُک  تے  میرا ملنا آصف شاہکار  جی نال ہویا ۔ اوہناں نوں میں بہت دیر پہلاں میشا جی نال جگراؤں چ ملی ساں ۔ اوہ مینوں بڑے تپاک نال ملے تے پھیر اپنے دل تے دماغ دے سفنے نال میری ملاقات کروائی ، تے اوہناں دا ایہہ سفنہ سی سانجھا پنجاب ۔

 اک دن اوہناں میری اک ادھوری نظم  چھاپی ، ہن میں مجبور ہو گئی ، اپنیاں نظماں نوں پوریاں کرن لئی تے پھیر اک دن ہور کویتا چھپی تے اس طرحاں  سانجھا پنجاب راہیں میری جان پچھان بہت سارے دوستاں نال ہوئی اک توں بعد اک ، دوسرا تے تیسرا تے میں دوستاں نال گھر گئی تے سبھ توں حیرانی ایہہ سی کی میرے  بہت سارے دوست پاکستانی بن  رہے سن ۔ پاکستان تے میرے وچکار ہن تکّ اک ہی رشتہ سی تے اوہ سی 65 تے 72 دیاں لڑائیاں ۔ اسے طرحاں ہی اسلامک دنیا تے میرے وچکار اک رشتہ  سی ،7 / 11 دا  ساکہ ،   طالبان ، عورتاں دا برقع تے کسے نہ کسے طرحاں دی ڈکٹیٹرشپ ، تے شاید کجھ ہور اسے طرحاں دا ہی ۔ اج ہن اس گھڑی میں سوچدی ہاں کی انسان نوں وڈے ہون لئی کجھ وقت  لگدا ہے تے شاید میرے لئی اس دی عمر زیادہ لمیری سی ۔ جے اس طرحاں دیاں تنگدلیاں ساڈے دلاں وچ  نہ ہون  تاں شاید دنیا وچ کجھ  مسئلے  وی  نہ  ہون ۔

اک دن  سلیمان شاہباز دی مینوں دوستی دی  درخواست آئی – جا کے اس دی کندھ تے ویکھیا تاں لاہور دے  اک مینار دی تصویر سی، سوچاں وچ پے گئی کی کس طرحاں دا آدمی ہووےگا ، پر میں اک دم دوستی منظور کر لئی ۔ اس توں بعد کئی وار اس نوں میں اون لائین ویکھیا ، اکثر اوہ آصف جی دیاں  لکھتاں تے  رائے  دیندا سی  ، نظیر کاہوٹ دا  کجھ  پنجابی بارے لکھیا ہندا تاں اوہ ضرور کمینٹس کردا تے   میں اس دے کمینٹس ہمیشہ شوق نال پڑھدی ؛ پر اس نال کدی میری کوئی گلّ نہیں سی ہوئی ، بس  فیس بُک    تے اس دی ہوند دی مینوں خبر رہندی  ۔ اک دن شاید اس نے  میرے نال اچانک  چیٹ شروع کیتی — اپنے بارے جان پچھان کروائی ۔ اس نال اس اپنی پہلی چیٹ  نوں شاید میں کدی نہیں بھلانگی ۔ گلاں کردیاں کردیاں  اس نے اپنے خیالاں بارے جانو ںکروایا کہ کویں اوہ ہمیشاں پنجاب دی حالت بارے فکرمند رہندا ہے -اس نے جد ایہہ آکھیا تاں  میرا دماغ اک دمّ کنّ بن اس دی گلّ سنن لگا ۔ ہائے ربا ، میں  کی  سوچیا سی تے ایہہ کس طرحاں دا انسان میرے ساہمنے کھلو تا سی ۔ اس نے دسیا کہ اوہ پاکستان توں ہے تے سپین وچ کم تے روٹی روزی دی تلاش وچ آیا سی پر اتھے آ کے اس نے پڑھائی کرن دا من بنا لیاسی ۔

 گلاں گلاں وچ اس نے مینوں اچانک سوال پچھیا جس نے مینوں دھر اندرو ں ہلا وی  دتا تے میرے اندرلے کھوکھلے پن نوں تاڑیا وی ؛ سوال سی ، ” کی تہانوں لگدا ہے کہ کدیں اپنا پنجاب اک ہو جاویگا ؟” اس دے اس سوال نے مینوں اس نال اک نویں رشتے نال بنھ  دتا – زبان دے رشتے نال – کہ اسیں کنے اک تے پھیر وی کنے دور ہاں -کویں اسیں کنیاں کنیاں کندھاں  کھڑھیاں کر لئیاں ہن آپنے  وچکار ۔

اس دے اس سوال نے مینوں اس دے چہرے نال وی  ملاقات کروائی تے اس دے اندرلے دل نال وی   – اس دی شکل نہیں ویکھی – اس دی فیس بُک تے کوئی تصویر نہیں  ، پر پھیر وی اس دے چہرے نال ملاقات ہو گئی سی ۔ باقیاں وانگ اوہ وی اپنیاں پروفائل تصویراں بدلدا رہندا ہے ، اس دی ہر  پروفائیل تصویر اس دے کسے نہ کسے تصور تے سفنے دی ترجمانی کردی ہے – اس دیاں تصویراں اس دے دل نوں پوری طرحاں درسادیناں نے – مونہوں بول بول اصلی  سلیمان نال  ملاؤندیاں نے ۔

خیال آیا کہ کجھ لوکاں نوں جدوں تسیں ملدے ہو تاں تسیں اوہناں دے چہریاں نوں ٹٹول ٹٹول ویکھدے ہو کہ اوہ کویں دے ہن ، کس طرحاں دے ہن پر  کجھ لوکاں نوں تسیں بن دیکھیاں ہی جان جاندے ہو ، اتے سلیمان اوہناں وچوں اک ہے ۔ تے اس طرحاں وی ہندا ہے  زندگی وچ کہ ورھیاں توں جنہاں چہریاں نوں تسیں جاندے ہندے ہو اوہ چہرے  اک دن اچانک بے-پچھانے ہو جاندے نے، انجان بن جاندے نے ۔ نزدیک توں نزدیک  لوک وی پلاں وچ بیگانے ہو جاندے نے ۔ دوجے پاسے ایہو جہے لوک وی ہندے نے کہ تسیں اوہناں نال اک پل  گلّ کردے ہو ، اوہناں نوں سندے ہو تے ایہہ بن چہرے والے لوک پوری طرحاں سچے تے سچے تہاڈے ساہویں آ جاندے نے تے تسیں اک یقین دے رشتے نال اوہناں نال  جڑ جاندے ہو ۔ ” مینوں پنجاب نال پیار ہے “، ” مینوں پنجابی نال پیار ہے “، ” مینوں پنجابی ہون دا مان ہے “، تے ” پنجاب میرا مقدر ہے “! ایہہ  ہے سلیمان شاہباز!!

سلیمان اک گجر پریوار نال سبندھ رکھدا ہے تے اس دا پنڈ ماچھیانا ہے – اس دے ابا زمینداری دا کم کردے ہن تے امی اک سکول وچ استانی    ہے – دھرت تے علم نال سبندھ شاید اس نوں اپنے ماپیاں توں ملیا ہے ۔ اوہ تنّ بھین بھرا ہن ۔ سپین اوہ گیا تاں سی روٹی روزی دی تلاش وچ ، پر اتھے جا کے اس دا دل پڑھن نوں کر آیا ۔ جس لئی اوہ اج کل  کتلان   زبان سکھ رہا ہے ۔ پہلے دن اس نے میرے نال جد گلّ کیتی سی اس نے ایہہ گلّ بڑے مان   نال دسی سی  کہ، ” اتھے میں  کتلونیا  وچ رہندا ہاں تے اتھوں دے لوک سپینش نہیں  کتلان    بولدے نے ۔ ایہناں لوکاں نوں سپین وچ رہندے ہوئے اپنی زبان بولن دی آزادی ہے پر سانوں پنجابیاں نوں اسے طرحاں ایہہ آزادی کیوں نہیں ؟” ایہہ  سوال اوہ مینوں کر رہیا سی جاں خود نوں ، مینوں نہیں پتہ پر اک سٹوڈینٹ دے مونہوں ایہہ سن حیرانی ضرور ہوئی کی اینی چھوٹی عمر وچ کی گلّ معنے  رکھدی ہے تے کی نہیں، اس دا علم اس نوں اک بیگانی دھرتی تے آ کے ضرور ہو گیا سی ۔ اس طرحاں اس نے ہور کنیاں ہی نکیاں نکیاں گلاں کیتیاں ۔ اس گلّ دا مینوں بہت دکھ وی ہندا ہے تے ایہہ ساڈے ساریاں دے سوچن والی گلّ ہے کہ کیوں اسیں جد وطن توں باہر نکلدے ہاں تے ایہہ پورب تے پچھمّ وچ زندگی دے معیار تے قدراں قیمتاں وچ فرق دیکھدے ہاں تے پھر ساڈا نظریہ بدلدا ہے ۔ ساریاں دا ایہہ سچ ایہہ بے شک نہ ہووے پر کجھ لوکاں لئی ایہہ  ضرور سچ ہے ۔ سلیمان نال وی شاید اسے طرحاں ہی کجھ ہویا سی ۔ اس نے جد دیکھیا کہ بھاویں سپین دی قومی زبان سپینش ہے پر پھر وی کجھ علاقے  اجیہے نے جتھے لوک سپینش بالکل نہیں بولدے پر اپنی ماں بولی ہی بولدے نے ۔ من ہی من وچ اوہ تلنا کردا ہے کہ اس طراں   اس دے اپنے ملک وچ کیوں نہیں ہندا ، کیوں پاکستانی پنجاب وچ جو مان اس دی زبان نوں ملنا چاہیدا ہے، نہیں ملدا ، اس بے انصافی دے خلاف اس دے من وچ گلہ ہے ۔ اس نے اجوکے پاکستان وچ جو کجھ ہو رہا ہے اس بارے دسیا – اس نوں بہت ہرکھ ہے کہ پاکستان وچ بہت سارے لوکاں نوں ایہہ  احساس ہی نہیں کہ قوم کی ہندی ہے ، قومیت کی ہندی ہے ۔ پاکستان تے پنجاب دے  سیاسی  حالاتاں تے اس نوں ہرکھ ہے ۔ اس نوں غصہ ہے اس دے اپنے ہی لوک پنجابی نوں بھلا کے کویں اردو نوں گل نال لاندے نے  ۔ شاید جے اس دا وسّ چلے تاں اوہ پورے پنجاب نوں اک پل وچ ہی جوڑ دیوے ۔ آصف جی تے بہت سارے ہورناں وانگ 47 دی پنجاب دے  ونڈ دے اوہ خلاف ہے ۔ اس دے انوسار ایہہ ونڈ کدیں نہیں سی ہونی چاہیدی ۔

اس دیاں گلاں سن سن میں من ہی من وچ ایہہ وی سوچ رہی سی ساڈے پنجاب وچ کنے کو لوک اس طرحاں دے ہونگے جو پنجابی زبان لئی انے فکرمند ہونگے ۔ بھارتی  پنجاب وچوں کنا  ہی کجھ گمّ ہندا جا رہا ہے ، ساڈی بولی گمّ ہو رہی ہے ، بدل رہی ہے ، تے پوری تصویر بدل رہی ہے تے ساڈے کناں تکّ جوں وی نہیں سرکدی ۔

 خیر – کجھ دیر اس نوں سپین وچ اک ریسٹورینٹ وچ کم کرنا پیا ؛ اج کل اس نے اپنے اک آپنے چاچے دے  پُتر   نال جنرل سٹور کھولھیا ہویا ہے ۔ اس دا سفنہ ہے واپس پاکستان وچ جان دا  تے اپنی ماں بولی لئی کجھ کرن دا۔ اوہ آکھدا ہے کہ اس نوں سیاست دا شوق ہے ۔  اس دا خواب ہے کہ اوہ کاش اپنی قوم لئی کجھ کر سکے ۔ ربّ کرے کہ اس دے سفنے  پورے ہون۔ تے ایہہ وی میں سوچدی ہاں کہ ایہہ خیال ایہہ سپنے سانوں اس ویلے وی آؤنے چاہیدے نے جد اسیں اپنے وطن وچ ہندے نے ، تے اوہ لوک جو اپنے وطن وچ نے ۔ اپنے حقاں ، اپنے  کلچر  ، تے اپنیاں قدراں قیمتاں تے زبان لئی سانوں قدرتی بھکھ ہونی چاہیدی ہے جویں سانوں ہورناں چیزاں دی لوڑ محسوس ہندی ہے ۔اسیں آپنے دیس وچ رہ کے  یورپ تے امریکہ دیاں باقی ساریاں گلاں دی تے نقل  ماردے آں پر  یورپ دے لوک جس طراں آپنی ماں بولی نال پیار کردے نیں سانوں ایس گل دا احساس نہیں ہوندا ۔

کتلان   زبان سکھن توں بعد اوہ   فلسفہ  وچ  ڈگری کرنا چاہندا ہے ۔ سچ تاں ایہہ ہے کہ اوہ کجھ وی کرے ، اس دے ذہن وچ پنجاب  اسنوں ہمیشاں ہاکاں ماردا رہے گا تے اس دے دل وچ ایہہ گل ہمیشہ دھڑکدی رہیگی کہ اس نے اپنی ماں بولی لئی کجھ کرنا ہے ۔ ایہہ  اس دا سبھ توں وڈا سپنا ہے ۔ کی کی کریگا تے کویں کریگا ، ایہہ اوہ جاندا ہے ۔ ربّ کرے اس دے ہتھوں ضرور چنگا ہووے ۔ تے ایہہ گلّ وی میں کہنا چاہندی ہاں کہ جدوں تسیں کجھ کرن لئی اپر نوں اٹھدے نے،  رستے وچ لوک ایہو جہے وی ملدے نے جو تہانوں پچھانہ کھچدے نے ، مشکلاں آؤندیاں نے ، ربّ کرے اوہناں خطریاں توں بچے ، رستے اپنے آپ بندے جان ۔

 بھاویں اجکل اس دے پروفائل تصویر بھگت سنگھ ، راجگرو ، سکھدیو تے ہورناں دیش پیاریاں  دی اک سانجھی تصویر ہے ، پر اصل وچ تاں اس دے دو ہی ہیرو نے ۔ اک  کارل مارکس ! اوہ آکھدا ہے کی جتھے اوہ رہندا ہے اس  علاقے وچ کجھ اس طرحاں دے خیال نے لوکاں دے ۔ کارل مارکس نوں میں کدی نہیں پڑھیا ، انجان ہاں  میں . جو کجھ جاندی ہاں اوہ بسّ سنیا سنایا ہے ؛ مینوں نہیں پتہ کی اوہ کنا کو ٹھیک ہے تے کنا کو غلط ہے ، پر سلیمان نوں اس نال عشقَ ہے  ۔ تے دوجا ہے بابا بلہے شاہ — تے لکھاں پنجابیاں وانگ بلہے شاہ میرے دل وچ وی دھڑکدا ہے ۔ کون پنجابی ہے جو اس نوں نہیں جاندا تے اس نوں پیار نہیں کردا ؟ بس ایہہ میں جاندی ہاں سلیمان  بارے ، ایہہ  اس اکلے سلیمان دی ہی تصویر نہیں ، ہور وی اس ورگے ہونگے ۔  تے سلیمان نوں  میں آکھدی ہاں  ، بھلا تینوں  کوئی کویں  پیار کیتے بناں رہِ سکدا ہے ۔ایہہ ہے سلیمان شاہباز – جس دے دل وچ پنجابی زبان لئی پیار ہے ، پنجاب لئی  پیار  اے ،پنجابی قوم لئی پیار اے، علم  دی پیاس ، انسانیت لئی ہمدردی ، تے انصاف پسند سماج لئی تڑپھ – تے جس دے دل وچ بلہے شاہ ہمیشہ نچدا گاؤندا رہندا ہے ۔ سلیمان نوں ، اس ورگے  ہور سلیماناں شاہبازاں نوں واگہیوں پار اس سدھری جہی گلو دا سلام

ਸੁਲੇਮਾਨ ਸ਼ਾਹਬਾਜ

ਲਿਖਾਰੀ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਿਆਲ

ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਫੇਸਬੁਕ ਤੇ  ਮੇਰਾ ਮਿਲਣਾ ਆਸਿਫ਼ ਸ਼ਾਹਕਾਰ  ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਨਾਲ ਜਗਰਾਓਂ ਚ ਮਿਲੀ ਸਾਂ । ਉਹ ਮੇਨੂੰ ਬੜੇ ਤਪਾਕ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੁਫਨੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ , ਤੇ ਇਹ ਸੁਫਨਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ ।  ਇਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਨਜ਼ਮ  ਛਾਪੀ , ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਈ , ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਦਿਨ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ ਛਪੀ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ  ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ , ਦੂਸਰਾ ਤੇ ਤੀਸਰਾ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਇਹ ਸੀ ਕੀ ਮੇਰੇ  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣ  ਰਹੇ ਸਨ । ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸੀ 65 ਤੇ 72 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤਾ  ਸੀ ,7 / 11 ਦਾ ਸਾਕਾ ,   ਤਾਲਿਬਾਨ , ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬੁਰਕਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ , ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ । ਅੱਜ ਹੁਣ ਇਸ ਘੜੀ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵਕਤ  ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਜਿਆਦਾ ਲੰਮੇਰੀ ਸੀ । ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤੰਗਦਿਲੀਆਂ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ  ਨਾ ਹੋਣ  ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਇੰਨੀਆਂ ਨਾ  ਹੋਣ ।

ਇੱਕ ਦਿਨ  ਸੁਲੇਮਾਨ ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਦੀ ਮੇਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਰੀਕਿਉਸਟ ਆਈ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਲਾਹੋਰ ਦੇ  ਇਕ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ, ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਕੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਹੋਵੇਗਾ , ਪਰ ਮੈਂ ਇਕ ਦਮ ਦੋਸਤੀ ਮਨਜੂਰ ਕਰ ਲਈ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਈ ਵੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਓਨਲਾਈਨ ਵੇਖਿਆ , ਅਕਸਰ ਉਹ ਆਸਿਫ਼ ਜੀ ਦੀਆਂ  ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਟਿਪਣੀ ਕਰਦਾ , ਨਜ਼ੀਰ ਕਾਹੁਤ ਦਾ  ਕੁਝ  ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਮੈਂਟਸ ਕਰਦਾ ਤੇ   ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕਮੈਂਟਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੀ ; ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਕਦੀ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ , ਬਸ Facebook  ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਮੇਨੂੰ ਖਬਰ ਰਹਿੰਦੀ  । ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੇ  ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ   chat ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ । ਉਸ ਨਾਲ ਇਸ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ chat ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਂਗੀ । ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ  ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਫਿਕਰਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ -ਉਸ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਆਖਿਆ ਤਾਂ  ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਇਕ ਦੰਮ ਕੰਨ ਬਣ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲੱਗਾ । ਹਾਏ ਰੱਬਾ , ਮੈਂ ਕਿ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੋਲਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹੈ ਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਤੇ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਇਆ ਸੀ ।

ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮੇਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸਵਾਲ ਪੁਛਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋ ਹਿਲਾ ਵੀ  ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੋਖਲੇਪਨ ਨੂੰ ਤਾੜਿਆ ਵੀ ; ਸੁਆਲ ਸੀ , ” ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੀ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ?” ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸੁਆਲ ਨੇ ਮੇਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ  ਦਿੱਤਾ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਇੱਕ ਤੇ ਫੇਰ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਦੂਰ ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੰਧਾਂ  ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ।

ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸੁਆਲ ਨੇ ਮੇਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵੀ  ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਵੀ   – ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਉਸ ਦੀ Facebook  ਤੇ , ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ਬਾਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ , ਉਸ ਦੀ ਹਰ  ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੱਸਵਰ ਤੇ ਸੁਫਨੇ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਦੀਂਆਂ ਨੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਬੋਲ ਅਸਲੀ  ਸੁਲੇਮਾਨ ਨਾਲ  ਮਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ

ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਟਟੋਲ ਟਟੋਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਹਨ , ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ ਪਰ  ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨ ਦੇਖਿਆਂ ਹੀ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ , ਅਤੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ । ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਿ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੇਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਚੇਹਰੇ  ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਬੇ-ਪਛਾਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕ  ਲੋਕ ਵੀ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਬੇਗਾਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ  ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਇਹ ਬਿਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ  ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹੋ । ਮੇਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ “, ” ਮੇਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ “, ” ਮੇਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ “, ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਮੇਰਾ ਮੁੱਕਦਰ ਹੈ “! ਇਹ  ਹੈ ਸੁਲੇਮਾਨ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ !!

ਸੁਲੇਮਾਨ ਇੱਕ ਗੁੱਜਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਾਛੀਆਣਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਅੱਬਾ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਮੀ ਇਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਸਤਾਨੀ ( teacher )   ਹੈ ਧਰਤ ਤੇ ਇਲਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ । ਉਹ ਤਿੰਨ ਭੈਣ ਭਰਾ ਹਨ । ਸਪੇਨ ਉਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ , ਪਰ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਕਰ ਆਇਆ । ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ Catlan ਜ਼ੁਬਾਨ ਸਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਦ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੇ ਅਰਮਾਨ  ਦਸੀ ਸੀ  ਕਿ, ” ਇਥੇ ਮੈਂ Cataluniya ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਹੀਂ catalan ਬੋਲਦੇ ਨੇ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ?” ਇਹ  ਸੁਆਲ ਉਹ ਮੇਨੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਖੁਦ ਨੂੰ , ਮੇਨੂੰ ਨਹੀ ਪਤਾ ਪਰ ਇਕ ਸਟੂਡੈਂਟ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ ਕੀ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੀ ਗੱਲ ਮਾਇਨੇ  ਰਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਇਲਮ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ । ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮੇਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਓਂ ਅਸੀਂ ਜਦ ਵਤਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਪੂਰਬ ( east ) ਤੇ ਪਛੱਮ ( west ) ਵਿਚ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਿਆਰ ਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਦਾ ਹੈ । ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸੱਚ ਇਹ ਬੇਸ਼ਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰ ਸੱਚ ਹੈ । ਸੁਲੇਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਜਦ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਇਲਾਕੇ  ਅਜਿਹੇ ਨੇ ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀ ਬੋਲਦੇ ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਨੇ । ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਤੁਲਣਾ ( comparison ) ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ , ਕਿਓਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੋ ਮਾਣ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ , ਇਸ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਖ਼ਿਲਾਫ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਿਲਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਰਖ਼ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ , ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ  ਇਹਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੌਮ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਕੌਮੀਅਤ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਖ਼ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਂਦੇ ਨੇ  । ਸ਼ਾਇਦ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਵੱਸ ਚਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਜੋੜ ਦੇਵੇ । ਆਸਿਫ਼ ਜੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਾਂਗ 47 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ  ਵੰਡ ਦੇ ਉਹ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵੰਡ ਕਦੀ ਨਹੀ ਸੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਲਈ ਇੰਨੇ ਫਿਕਰਮੰਦ ਹੋਣਗੇ । ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨਾ  ਹੀ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ , ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ , ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਜੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਰਕਦੀ ।

ਖੈਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ; ਅੱਜ ਕਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ cousin ਨਾਲ ਜਨਰਲ ਸਟੋਰ ਖੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਉਸ ਦਾ ਸੁਫਨਾ ਹੈ ਵਾਪਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ  ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ politics ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ।  ਖੁਆਬ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਸ਼ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੇ । ਰੱਬ ਕਰੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੁਫਨੇ  ਪੂਰੇ ਹੋਣ। ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਖਿਆਲ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਨੇ , ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਿਚ ਨੇ । ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ , ਆਪਣੇ culture , ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਭੁੱਖ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ  ਯੂਰਪ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਤੇ ਨਕਲ  ਮਾਰਦੇ ਆਂ ਪਰ  ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਨੇਂ ਸਾਨੂੰ ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।     Catlan ਜ਼ੁਬਾਨ ਸਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ Philosophy ਵਿਚ  ਡਿਗਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੇ , ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਾਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੜਕਦੀ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਇਹ  ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ । ਕੀ ਕੀ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ , ਇਹ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ । ਰੱਬ ਕਰੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ । ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉਠਦੇ ਨੇ,  ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਨੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿਚਦੇ ਨੇ , ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ , ਰੱਬ ਕਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ , ਰਸਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਦੇ ਜਾਣ

ਭਾਵੇਂ ਅੱਜਕਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ ਤਸਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ , ਰਾਜਗੁਰੂ , ਸੁਖਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ , ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਹੀ ਹੀਰੋ ਨੇ । ਇਕ  ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ !  ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ  ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ । ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ , ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ  ਮੈਂ . ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਉਹ ਬੱਸ ਸੁਣਿਆ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ ; ਮੇਨੂੰ ਨਹੀ ਪਤਾ ਕੀ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਠੀਕ ਹੈ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਗਲਤ ਹੈ , ਪਰ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੈ  । ਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੀ ਧੜਕਦਾ ਹੈ ਕੌਣ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ? ਬਸ ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਸੁਲੇਮਾਨ  ਬਾਰੇ , ਇਹ  ਇਸ ਇੱਕਲੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ , ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੋਣਗੇ   ਤੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ  ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ  , ਭਲਾ ਤੇਨੂੰ  ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ  ਪਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਇਹ ਹੈ ਸੁਲੇਮਾਨ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੈ , ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਿਆਰ , ਇਲਮ  ਦੀ ਪਿਆਸ , ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ , ਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਸਮਾਜ ਲਈ ਤੜਫ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਚਦਾ ਗਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ , ਉਸ ਵਰਗੇ  ਹੋਰ ਸੁਲੇਮਾਨਾਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਘਿਉਂ ਪਾਰ ਇਸ ਸਿਧੱਰੀ ਜਿਹੀ ਗੁਲੂ ਦਾ ਸਲਾਮ !

  From:  sanjhapunjab.net